بررسی کاربری اراضي و مقایسه نوع کاربری ها در مناطق شهرداری، انعکاس کالبدي و حقوقي سازمان فضائي شهر است.
بر اين اساس يکي از زمينه هاي اصلی در شهرسازی، نحوه استفاده از زمين و ساخت و ساز در انواع مناطق شهری با توجه به وضعيت کنوني شهر و مسائل مبرمي چون تراکم، نحوه استقرار واحدهاي اداري - تجاري و نحوه تخصيص زمين براي خدمات شهري است.
استفاده از اراضي در محدوده شهر تهران به تفکيک کاربري هاي عمده، نشانگر فزوني کاربري زمين براي سکونت نسبت به ساير کاربري ها و قلت کاربري هاي خدماتي و فضاي سبز در مقايسه با نيازهاي شهري است.
پس از کاربري مسکوني گستره وسيعي از شهر تحت کاربري شبکه معابر و دسترسي است. وضعیت کاربری های عمده در شهر تهران به شرح جدول 6-8 می باشد.

الف) کاربری اداری
از زمان پایتخت شدن شهر تهران، نظام اداري ـ سياسي کشور به شکل متمرکز در اين شهر مستقر شده است.
از سال 1335 به بعد و با اتکای به درآمد و ارز حاصل از فروش نفت، همه امور اقتصادي و اجتماعي در تهران مستقر و شهر تهران به مرکز استقرار دولت و تصميم گيري سطح کلان کشور تبدیل شده و تمرکز ادارات دولتي و کارمندان دولت نيز در تهران روز به روز افزايش يافته است.
امروزه نیز موقعیت سیاسی- اقتصادی و شرایط استراتژیک شهر تهران و تمرکز مراکز صنعتی و کارگاهی در پیرامون شهر تهران، سبب شده است تا شهر تهران محل استقرار بسیاری از دفاتر اداری، نمایندگی های کارخانجات و صنایع بزرگ ملی، مراکز دولتی، وزارتخانه ها و سفارتخانه باشد و به نوعی تمام ساختار اداری ایران در تهران متمرکز شده است.
با توجه به شرایط اقتصادی، قیمت زمین و اجاره و محدوده طرح ترافیک، محدوده مرکزی شهر تهران و به ویژه مناطق شش و سه محل استقرار بسیاری از مراکز اداری در شهر تهران محسوب می شوند.
خیابان های انقلاب، فاطمی، مطهری، بهشتی، سهروردی و مانند آن، محدوده هایی از تهران هستند که تمرکز دفاتر اداری در آنها به وفور دیده می شود.
برجستهترين ويژگي حوزه مركزي شهر تهران، غلبه كار و فعاليت در مقايسه با حوزههاي شرقي و غربي شهر است. به نحوي كه در دو منطقه 12 و 6 شهري، كار و فعاليت غالب است و در ديگر مناطق شمالي و حتي جنوبي اين حوزه نيز، حضور مسلط كار و فعاليت در كنار تنوع سكونت، در مقايسه با دو حوزهشرقي و غربي به مراتب بيشتر است. اين ويژگي، حوزه مركزي شهر تهران را تبديل به منطقه كار و فعاليت کلان مقياس نموده است.
شهر تهران، علاوه بر منطقههاي اصلي عملكردي كار و فعاليت در حوزه مركزي، داراي مناطق كار و فعاليت در حوزههاي شرقي و غربي نيز هست كه طي سه دهه اخير و بنا بر نيازهاي ساختار كالبديشهر، به تدريج شكل گرفتهاند و از توانمندي لازم به عنوان كانونهاي فرامنطقهاي نيز برخوردارند.
به عنوان مثال، خيابان و ميدان آزادي در حوزه غربي و خيابان دماوند درحوزه شرقي، ويژگي هاي بارزي از مراکز کار و فعاليت را نشان مي دهند.
با اين وجود حوزه مركزي از وزن عملكردي بسيار متمايزي برخوردار است و مراکز فعاليت با مقياس عملکردي جهاني، فراشهري و شهري را در خود جاي داده است.

ب) کاربری تجاری
اين عرصه های کار و فعاليت در شهر تهران، در اصل از بازار تهران شروع و در طول چند دهه مسيري به سمت شمال – شمال شرقي را برای تسخير فضاهاي شهري به عنوان مراکز کار و فعاليت پيموده اند.
سپس در منطقه هايي جداگانه يا در طول محورهايي انشعاب و توسعه يافته اند. در مجموع در شهر تهران، 26 کیلومترمربع کاربری اداری– تجاری وجود داشته که 2/4 درصد از مساحت کل کاربری ها را در برمی گیرد.
در حال حاضر عمده عرصه هاي مرکزي کار و فعاليت در شهر تهران بين مناطق 12 و 6 متمرکز است. در حالي که مناطق 11 و 7 نيز به علت همجواري با عرصه مذکور بخش عمده اي از فعاليت ها را به سمت خود جذب کرده اند. بسياري از محورهاي تجاري - اداري خطي شهر تهران نيز به نوعي از اين هسته مرکزي تجارت (CBD) منشعب شده اند. محدوده هايي از سطح شهر که فعاليت ها عمدتاً تجاري، توأم با خدمات است عبارتند از: بازارهاي سنتي تهران مشتمل بر محدوده های بازار تاريخي تهران، ري و تجريش  و بازارهاي سنتي و محورهاي کار و فعاليت (تجاري - خدماتي)، با گسترش شهر، عرضه کالا و خدمات نيز بسط يافته و عمدتاً در اطراف محورهاي با اهميت شهري، استقرار يافته است. در اين بين، نكته جالب توجه، امتداديابي نواحي تجاري در طول محورهاي ارتباطي است كه به صورت شعاعي از مركز شهر به سمت نواحي مختلف شهر امتداد پيدا كرده است.

ج) کاربری فضای سبز، باغات و پارک های جنگلی
تفرج یا گردش در فضای سبز، باغات و پارک های جنگلی، بخشی از گذران فراغت شهروندان است که به منظور ارضای نیازهای مستمر اوقات فراغت در فضاهای باز یا محیط طبیعی پیرامون شهر تحقق پیدا می کند. موقعیت مناسب شهر تهران در جنوب دامنه های البرز و شرایط آب و هوایی سبب شده تا شهر تهران از نظر برخورداری از باغات و اراضی جنگلی وضعیت مناسبی داشته باشد. به رغم توسعه های نامناسب و ساخت و سازهای اتفاق افتاده طی دهه های گذشته، مناطق و فضاهای سبز مناسبی به ویژه در پیرامون شهر تهران باقی مانده است.
کليه فضاهاي سبز عمومي، پارک هاي شهري و پارک هاي جنگلي، باغات و اراضی کشاورزی در مجموع با مساحت11000 هکتار، نسبتي معادل 18 درصد از وسعت شهر تهران را برخوردار است. پارک هاي جنگلي متشکل از پارک هاي جنگلي چيتگر، پرديسان و  لويزان است که در مجموع مساحتي قريب به 2700 هکتار را دارا است. فضاي سبز خصوصي، کليه باغات و اراضي مزروعي پيوسته و پراکنده شهر تهران را شامل می شود که ميراث ارزشمندی براي شهر تهران محسوب می شود و وسعتي بيش از 536 هکتار را در برمي گيرد. با توجه به ساخت و سازهای شمالی و غربی تهران، عمده باغات و اراضی کشاورزی در مناطق 18و 20 وجود دارند. از جمله باغات مهم شهر تهران می توان به باغ فردوس در منطقه یک، باغ نگارستان در شمال میدان بهارستان و باغ کامرانیه اشاره نمود. مناطق سبز و باز ویژه تهران شامل رود-دره ها و محدوده های سبز و باز ويژه است كه با وسعتي در حدود 4798 هكتار مساحت دارند.  رود - دره ها با 1005 هكتار وسعت، 2 درصد از مساحت تهران و محدوده های سبز و باز ويژه با 3790 هكتار وسعت، 6 درصد از مساحت تهران را شامل مي شود. وجود رود- دره های سبز، آب های جاری، کریدورهای هوای خنک کوهستانی و مناظر بدیع و در دسترس بودن عناصر مرکب و متنوع دامنه جنوبی البرز، جایگاهی جذاب و هویت بخش در مناطق 1، 2 ، 5 و 22 ایجاد نموده است.

^ ادامــــــــــــــه‌ي توضيحات از بالاي صفحه ^

    

در تهران سیزده رود دره با مجموع تقریبی 10 کیلومتر طول وجود دارند که عبارتند از گرمدره، ورداورد، سولقان (کن)، فرحزاد، اوین (درکه)، دربند، گلابدره، حصارک (جمشیدیه)، دارآباد، لویزان (سوهانک) و سرخه حصار. این رود دره ها مناظر زیبای طبیعی را در درون بافت شهر ایجاد کرده اند. علاوه بر رود دره ها، مهمترین پارک های شهری تهران عبارتند از: پارک ملت، پارک لاله، پارک نیاوران، پارک شهر، پارک پردیسان و پارک بعثت.

د) کاربری مسکونی
سکونت مهمترين کارکرد شهري است که همراه با فعاليت هاي پشتيبان (براي تأمين نيازهاي روزمره و اوليه سکنه)، بيشترين اراضي شهري تهران را دربرگرفته و قلمرو با اهميت و متنوعي را تشکيل مي دهد. بر اساس اطلاعات مرکز آمار در سال 1385 در کل 2205304 واحد مسکونی در تهران وجود داشته است و مجموع قطعات مسکوني که مساحت کاربري مسکوني محدوه شهر مل باشد، 177 کيلومترمربع است. اين مقدار معادل 8/28 درصد از مساحت کل شهر تهران را در بر می گیرد. بیشترین سهم کاربری مسکونی در مناطق 14 و 10 و کمترین سهم کاربری مسکونی در مناطق 22، 21، 9 و 19 وجود دارد. در این رابطه مهمترین مناطق مسکونی در شهر تهران به تفکیک گونه بافت سکونتی عبارتند از :
- بافت مسکوني روستايي ارزشمند: بافت مسکوني ارگانيک روستاهايي که با گسترش کالبدي شهر، درون محدوده شهر قرار گرفته اند. بافت هاي روستايي کن و حصارک، درکه و فرحزاد، اوين، دربند، امامزاده قاسم، دزاشيب، جماران، کاشانک و دارآباد از اين نوع مناطق ارزشمند شهر مي باشند.
- بافت مسکوني تاريخي ارزشمند: متشکل از بافت هاي مسکوني محلات قديمي، عمدتاً در مناطق تاريخي تهران، ري و تجريش که به دليل بي توجهي به معاصرسازي، عمدتاً فرسوده است.
- بافت مسکوني معاصر ارزشمند: بافت هاي مسکوني خاصي که يا به دليل تراکم بناهاي ارزشمند در يک محدوده و يا به سبب برخورداري از طرح هاي پيش انديشيده در شهرسازي متأخر تهران، مانند بافت مسکوني نارمک، چهارصد دستگاه، شهرک قدس و اکباتان، از بافت بالنسبه ارزشمندي برخوردارند.
- بافت باغ مسکوني: اين بافت، باغ های (مثمر و غيرمثمر) را دربرمي گيرد که داراي واحدهاي مسکوني است. همچنين باغ های حکومتي و موارد متعلق به سفارت خانه های خارجی نيز در اين بافت قرار دارند. با توجه به نقش اين مناطق در پالايش هواي شهر و ارتقای کيفيت سيماي شهري تهران، حفظ و گسترش اين بافت هاي سبز ضروري است. منطقه یک تهران مهمترین منطقه از نظر قرارگیری بافت باغ مسکونی در تهران می باشد.
- بافت مختلط مسکوني و فعاليت: اين نـواحی، از رشد فضاهاي کار و فعاليت در بافت هاي مسکوني پديد آمده و محدوده اي مختلط از فعاليت و سکونت است. این بافت عمدتاً محورهاي خدماتي و تجاري است که غالباً از گسترش ساختمان هاي مختلط با کاربري هاي متنوع در طبقات و يا استقرار ابنيه مسکوني، تجاري و خدماتي در پهنه اي واحد، شکل گرفته و بيشتر در محدوده مرکزي شهر (مناطق 6، 7، 10،11و17)، حول محورهاي عمده خدماتي و يا مراکز شهري و منطقه اي است. بخش محدودي از اختلاط کار و فعاليت با سکونت نيز ناشي از گسترش واحدهاي توليدي - کارگاهي در بافت هاي مسکوني است.
- مختلط مسکوني با صنايع خدماتي و کارگاه ها: بافتی که عمدتاً شامل کارگاه ها و خدمات صنعتي در امتزاج با سکونت بوده و از اختلاط اين دو به وجود مي آيند. گسترش  نابسامان کارگاه هاي صنعتي و کارگاهی در بافت مسکوني موجب کاهش توأمان کارايي و زيست پذيري در نواحی جنوبی و جنوب غربی شهر شده است.


اولين  قبلي  [1]  2  بعدي  آخرين   صفحه 1 از 2
جدول 6-8.  سطح اشغال و نسبت انواع كاربري‌هاي عمده و اصلي در شهر تهران

براي ديدن اندازه واقعي كليك كنيد
ماخذ: طرح جامع تهران-1385

براي ديدن اندازه واقعي كليك كنيد

شكل 7-8.  نمايي از بازار تجريش (1388)

جدول 7-8.  موقعيت و مساحت پارك‌هاي جنگلي مهم تهران

براي ديدن اندازه واقعي كليك كنيد

نسبت كاربري اداري (1385)

براي ديدن جزئيات نقشه كليك كنيد

نسبت كاربري تجاري (1385)

براي ديدن جزئيات نقشه كليك كنيد

 تراكم جمعيتي و سرانه فضاي سبز
(1385)

براي ديدن جزئيات نقشه كليك كنيد

 ميزان و سهم فضاي سبز پارك جنگلي و رود دره‌‌ها از مساحت منطقه (1385)

براي ديدن جزئيات نقشه كليك كنيد

نسبت كاربري مسكوني (1385) 

براي ديدن جزئيات نقشه كليك كنيد

نسبت كاربري صنعتي (1385) 

براي ديدن جزئيات نقشه كليك كنيد

مساحت و نسبت تاسيسات و خدمات شهري (1385) 

براي ديدن جزئيات نقشه كليك كنيد

نسبت اراضي ذخيره شهري
(1385)  

براي ديدن جزئيات نقشه كليك كنيد

موضوعات مرتبط:
حق انتشار اطلاعات براى شهردارى تهران محفوظ است 1393 - 1385
Copyright (c) 2014 اطلس تهران     Terms Of Use    Privacy Statement